ESENCEDERGİ
ESEN YEL // mizah yazarı // tys üyesi
Esen Yel, 13 Ocak 1942 Gördes. Mizah yazarı, Türkiye Yazarlar Sendikası üyesi. Savaştepe İlköğretmen Okulu 1961.. Dört yıl ilkokul öğretmenliği. İzmir Narlıdere Okuma Yazma Okulunda bir yıl asker öğretmenlik. İstanbul Eğitim Enstitüsü Türkçe Bölümü 1968.. Aksaray ve Ankara'da Türkçe Edebiyat öğretmenliği. Ankara yıllarında, Ankara Yıldırım Bölge Askeri Ceza ve Tutukevinde bir yıl kadar konukluk (1973).. Sekiz buçuk yıl ceza.. Anayasa Mahkemesinin kararıyla aklanma... 1975'te kendi isteğiyle devletle vedalaşma.. İstanbul Özel Marmara Lisesinde 1975 - 1988, Özel Üsküdar Fen Lisesinde 1988 -1998 edebiyat öğretmenliği..
Ankara'da Yenigün gazetesinde köşe yazıları (Tırmık) yazdı. Eğitim sayfaları, mizah sayfaları hazırladı. Mizah öyküleri yayımladı (1972 - 1973).. Ankara'da Yenihalkçı gazetesinde köşe yazıları (Tırmık) yazdı (1974). Damla, Yargı, Gerçekler Postası, Soluk, Pardon, Anadoludan, Yapıt, Edebiyat 81, Panik, Yaşasın Edebiyat dergilerinde şiir ve yazıları çıktı. YeniOrtam, Cumhuriyet, Dünya, Demokrat gazetelerinde değişik türlerde yazdı. Politika gazetesinde kısa fıkra, kitap eleştirisi, süreli röportajlarının yanı sıra mizah öyküleri de yayımlandı. 12 Eylül Cuntasının ülkeyi sürüklediği yıkımdan çok etkilendi. Uzunca bir süre, arada bir yazdıysa da, yazmaya pek istekli görünmedi.. Bu yıllarda tiyatro ve film çalışmaları yaptı.. Gazete Kadıköy'de Hava Durumu genel başlığıyla kısa fıkralar yazdı (2000).
SANATI
Çok ilginçtir, Esen Yel'in iki kitabını oluşturan mizah öyküleri, romanı Demokrasi Sakız Çiğniyor 12 Mart ve 12 Eylül darbelerinin "verimli ortamlarında" yazılmıştır. Sonraki yıllardan oralara doğru bakıldığında bir intihar girişimi gibi algılanıyor yazarlığı. Gerek Zıkkımın Peki gerek Komünistleri Tanıyan Köpek kitaplarıyla ilgili çok sayıda yazı da yine o yıllarda yazıldı...
Konur Ertop, dönemin yüksek tirajlı İstanbul gazetelerinden birinde şunları yazıyor : "...Bu geleneğin en yeni temsilcilerinden biri Esen Yel'dir. Komünistleri Tanıyan Köpek... Zıkkımın Peki... (Okar Yayınları) kitaplarının yazarı, gülmece öykülerinde yaşadığımız toplumu bilinçli bir aydının gözüyle kıyasıya eleştirmektedir. Toplumdaki çalkantılar, çekişmeler, düzensizlikler onun acılı yergisine konu olmaktadır. (...) Esen Yel'in ve kuşağının ürünleri, gülmece türünün çağından sorumlu ve yüz ağartıcı örnekleridir. (Konur Ertop - Günaydın gazetesi, 15 Temmuz 1979)
"Mahmut Makal da o günlerin önemli yazın dergilerinden birinde Zıkkımın Peki için yazmış... "...Kitabın bir özelliği de, alışageldiğimiz Aziz Nesin. Rıfat Ilgaz hatta Mark Twain mizahından ayrı, özgün bir mizah türüyle yazılmış olmasıdır. ...gereksiz uzatmalardan kaçınılmış. En önemlisi de, olaylara ve tiplere yeni öğretiler açısından bakılmış. (Mahmut Makal - Yansıma dergisi 1973)"
"...Neler görüyoruz Esen Yel'in (Zıkkımın Peki) öykülerinde... Kapitalist bir toplum düzenindeki çıkmazları. (...) Türk mizah edebiyatının özgün bir yazar kazanacağını muştuluyor bize. (Kemal Ateş - Yansıma dergisi 1975)"
"Bir dönemin tüm inceliklerini titiz bir çalışmayla önümüze seren Komünistleri Tanıyan Köpek'teki tüm öyküler, Türk mizahında bir yeniliktir. Ve Esen Yel bu öyküleriyle kendini aşma çizgisine ulaşmıştır. ... Öykülerde toplumsal dengesizliklerin gerçekçi bir görünümle yansıtılması yanında faşizmin, gericiliğin ve oportünizmin tüm çelişkileri ve yıkıcı etkileri yalın bir dille verilirken... 12 Mart dönemi ilginç liderlerinin ilginç öyküleri gülünçlü, düşündürücü bir biçimde gerçek yaşantıdan kesitler halinde vurgulanmaktadır. ...Esen Yel özgün ve yenidir. Ve savaşımdaki kararlılığı onu güçlü kılacaktır. (Kutluay Şakar - Yapıt, Aylık Düşün ve Sanat dergisi, Haziran 1979)
"Ve yine dönemin seçkin dergilerinden biri... Ahmet Telli'nin yazdığı kitap eleştirileri o günlerde yayın dünyasına ses getirmektedir... "...Mizahımızın yapı taşlarından biri olma yolunda önemli adımlar atan yazarlarımızdan biri de Esen Yel'dir. Daha önce yayımlanan Zıkkımın Peki ile ilgi toplayan Esen Yel, bu kez Komünistleri Tanıyan Köpek adlı yapıtını yayımladı. ...Gerek Zıkkımın Peki gerekse Komünistleri Tanıyan Köpek'te çarpıcı bir çizgidedir. Elimizdeki yapıtında özellikle 12 Mart döneminin toplumsal olaylarından çıkarak yaşanan gerçekliğin görünür yanını başarılı bir biçimde mizah havasına sokuyor. ...Esen Yel, mizahımızın önemli adlarından biri olma hakkını kazanıyor elimizdeki kitabıyla. (Ahmet Telli - Türkiye Yazıları, Haziran 1979 Sayı 27)"
"Öykülerinde hızla değişen toplumsal koşulların yarattığı yeni sorunlar ve çelişkiler içinde yeni bakış açıları kazanan insanları işledi. Çağdaşlaşmaya ters düşen eski ve yeni kurumları alaya aldı. (Şükran Kurdakul - Şairler ve Yazarlar Sözlüğü, Cem Yayınevi 1985)"
"Toplumcu gerçekçi bir anlayışla kaleme aldığı öykülerinde değişen toplumsal koşulların yarattığı yeni sorunlar ve çelişkilerle bu çelişkiler içinde yeni bakış açısı kazanmaya çalışan insanları ele aldı. (Aziz Nesin - Cumhuriyet Döneminde Türk Mizahı. 2. Basım Adam Yayınları 2001)"
"...(12 Eylül günleri...) Ülke sancılı bir dönemden geçiyor ve bütün değer yargıları hallaç pamuğu gibi atılıyordu, ...Bütün idealler, insani değerler ayaklar altına alınmış paspas gibi çiğneniyordu. ...aydınlar küstürülmüş susturulmuş ve kliklere bölünmüştü. ...İşte tam bu sırada yayımlanmıştı Demokrasi Sakız Çiğniyor adlı romanı. Ancak diğer kitapları kadar ilgi görmedi... (Kirkor Yeteroğlu - Evrensel Kültür, Şubat 2005)"
"...Ve yirmi yedi yıl İstanbul.. Yani Kadıköy.. Öğrencilik.. Yazarlık.. Öğretmenlik.. Bu zaman dilimlerine sığdırılan aşklar.. Dostluklar.. Kitaplar.. Özgürlük Perisi, Adını Çocuklar Koysun, Zıkkımın Peki, Komünistleri Tanıyan Köpek, Demokrasi Sakız Çiğniyor.. Üsküdar Sunar Tiyatrosunda bir oyun: Bir Dünya Masalı.. İstanbul Akademik Sanat Topluluğu'nun oynadığı.. Ve bir yığın gazete yazısı... (Kirkor Yeteroğlu - Evrensel Kültür, Şubat 2005)"
2000 VE SONRASIrnrn2000'den bu yana Ege'de yaşıyor. Okuyor, yazıyor.. Klasik müzik.. Doğa yürüyüşleri.. Ve de bilgisayarla dünya turları.. İnternet dergiciliğini çok sevdi.. 2004 - 2009 yıllarında Alkımsanat edebiyat dergisini çıkardı.
Şimdilerde cosmosgünlüğü ‘cosmossanat' İnternet dergisini çıkarmaya başladı...
Şirince/nl, Yazımhane, Şiir Akademisi, Amatörce Edebiyat, Felsefeekibi, Anafilya/nl, Yersizyurtsuz, İnsanlık Halleri, Açık Gazete/uk .. Yurtiçi yurtdışı kültür sanat haber İnternet yayınlarında yazdı...
Yenidenimece, DonQuichotte/de, Lacivert dergilerinde göründü. Uzunca bir süre Düğüm dergisinde öykü ve haber - röportajları yayımlandı...
2011... Gediz, Cosmossanat dergilerinde yazmayı sürdürüyor..
BAŞLICA YAPITLARI
Zıkkımın Peki (1973 - 1979 / mizah öyküleri), Komünistleri Tanıyan Köpek (Ağustos 1978 - Ekim 1978 / mizah öyküleri), Demokrasi Sakız Çiğniyor (1987 / roman), Bir Dünya Masalı (1980 / oyun), Umutlar da Solar (1981 / film)... Çağdaş Kompozisyon - İnceleme araştırma 6 baskı) Ve çocuklar için: Özgürlük Perisi, Pollyanna 73, Adını Çocuklar Koysun...
KAYNAKLAR
Yansıma dergisi, Cilt 1 - 2, Türkiye Yazıları, Haziran 1979 Sayı 27, Yapıt dergisi, Haziran 1979, Günaydın gazetesi, 15 Temmuz 1979, Ansiklopedik Edebiyat Sözlüğü - Seyit Kemal Karaalioğlu - İnkılap ve Aka Yayınları 1981, Seyit Kemal Karaalioğlu - Resimli Türk Edebiyatçılar Sözlüğü. İnkılap ve Aka Yayınları 1982, Şükran Kurdakul - Şairler ve Yazarlar Sözlüğü, Cem Yayınevi 1985, Aziz Nesin - Cumhuriyet Dönemi Türk Mizahı, İkinci Baskı (Turgut Çeviker yayına hazırladı). Adam Yayınları 2001, Evrensel Kültür dergisi, Şubat 2005, Bedriye Korkankorkmaz - Amatörce Edebiyat, 12 Temmuz 2011, Bedriye Korkankorkmaz - Cumhuriyet Kitap Eki, 20 Ekim 2011