Birgo

KAS
07
PARALEL VE MERİDYENLER

PARALEL VE MERİDYENLER

COĞRAFİ KONUM

Herhangi bir noktanın dünya üzerinde kapladığı alana coğrafi konum denir.

ÖZEL KONUM Herhangi bir yerin kıtalara, denizlere, dağ sıralarına, boğazlara ,komşu ülkelere, ulaşım yollarına, yer altı ve yerüstü kaynaklarına göre olan konumu ve yükseklik değerleri özel konumudur. ÖZEL KONUM ÜLKELERİN; jeopolitik konumunu, iklimini, nüfusun dağılışını, yerleşme şartlarını ,turizm faaliyetlerini, ulaşım imkanını, ekonomik faaliyetlerini etkiler. 

TÜRKİYE'NİN ÖZEL KONUMU VE SONUÇLARI  

image

Türkiye Asya, Avrupa ,Afrika kıtalarını birbirine bağlayan önemli bir kavşak noktasında kurulmuştur. Asya –Avrupa arasında bir köprü durumundadır. Stratejik önemi olan boğazlara sahiptir. Petrol bakımından zengin ülkelere komşudur. Asya Avrupa arasındaki en önemli ticaret ve ulaşım yolları Türkiye’den geçer.

Ortalama yükseltisi fazladır ve engebelidir. Bu durum tarım, nüfus, sanayi, ulaşım ve yerleşmeyi etkiler. Türkiye’nin gerçek yüzölçümü 814.578 km² , izdüşüm yüzölçümü ise 779.452 km² dir. Aradaki fark ülkemizin engebeli olmasından kaynaklanır.

Not Bir yerin gerçek yüzölçümü ile izdüşüm yüzölçümü arasında fark fazla ise  o yer engebelidir (Doğu Anadolu, Karadeniz ve Akdeniz Bölgelerinde olduğu gibi). Fark az ise  düzlüktür (Marmara, İç Anadolu ve G.Doğu Anadolu bölgelerinde olduğu gibi).

MATEMATİK KONUM

Matematik Konum: Bir yerin enlem ve boylamlara göre dünya üzerindeki yeridir. Bir başka ifade ile Ekvator’a  ve Greenwich ‘e göre konumudur. Bir yerin matematik konumu ifade edilirken en uç noktalar ifade edilir. Örneğin: Türkiye 36° -42° kuzey enlemleri (paralelleri) ile 26°-45° doğu boylamları (meridyenleri) arasındadır.

image

PARALELLER

Ekvatora paralel olarak 1°lik açı aralıklarıyla çizildiği varsayılan dairelerdir.

image

Başlangıç paraleli Ekvator'dur ve en büyük paralel dairesidir (40.076km). Dünyanın şeklinden dolayı Kutuplara gidildikçe çevre uzunlukları azalır.  

Ekvator: 40 076 km 30º       : 34 700 km 60º       : 20 000 km

Kutuplara eşit uzaklıktaki noktaların birleştirilmesiyle elde edilen hayali çembere Ekvator denir. Ekvator yerküreyi Kuzey Yarımküre ve Güney Yarımküre olmak üzere iki eşit yarımküreye böler.  90 tanesi Güney, 90 tanesi Kuzey Yarımküre'de olmak üzere toplam 180 tanedirler. İki paralel arasındaki uzaklık  her yerde 111 km dir.  Paralellerin derecesi kuzey ve güneye doğru artar.

Ekvator’la dönenceler arasında kalan paralellere alçak enlemler; dönenceler ile kutup daireleri arasında kalan enlemlere orta enlemler, kutup daireleri ile kutup noktaları arasında kalan enlemlere ise yüksek enlemler  adı verilir. image

Bazı paraleller özel isimler alırlar. paraleli Ekvator 23° 27’ kuzey paraleli Yengeç Dönencesi 23° 27’ güney paraleli Oğlak Dönencesi 66° 33’ kuzey paraleli Kuzey Kutup Dairesi 66° 33’ güney paraleli Güney Kutup Dairesi 90° kuzey paraleli Kuzey Kutup Noktası 90° güney Paraleli Güney Kutup Noktası

PARALEL FARKI İLE UZAKLIK HESAPLAMA

Paralel farkı ile uzaklık hesaplanabilmesi için bize verilen merkezler aynı meridyen üzerinde olmalıdır. Farklı meridyen yaylarında olduğunda açı farkı ortaya çıkar ve iki paralel arası 111 km den daha fazla olur. Paralel farkı bulunurken verilen merkezler aynı yarımkürede ise büyük olan enlem derecesinden küçük olan çıkarılır. Farklı yarımkürede olurlarsa enlem dereceleri toplanır. image

A-B=? 50-20=30 paralel farkı 30 x 111= 3330 km

B+D=? 20 +15=35 paralel farkı 35 x 111=3885 km

ENLEM VE ETKİLERİ ENLEM: Yerkürede herhangi bir noktanın ekvatora olan uzaklığının açı cinsinden değeridir. Güneş ışınlarının düşme açısı kutuplara doğru küçülür. Işınların atmosferdeki yolu uzar. Tutulma artar ve sıcaklık ta kutuplara doğru azalır. Denizlerin sıcaklığı ve tuzluluğu kutuplara doğru azalır.

İklim ve bitki örtüsü kutuplara doğru değişir. Not Enlem farkı arttıkça iklim ve bitki çeşitliliği artar. KYK’de görülen iklim ve bitki türlerinin benzeri GYK’de görüldüğü için iki yarımkürede uzanan alanlardan sadece birisi alınır.. Özellikle iklim ve bitki çeşitliliği Ekvatoral ve Kutup kuşağı arasındaki geçiş özelliği taşıyan Orta kuşakta artmaktadır. image image

Tarımın yükselti sınırı, toktağan kar sınırı (Daimi kar sınırı), Orman üst sınırı ve yerleşme sınırı  kutuplara doğru azalır.

image

Akarsuların donma süresi kutuplara doğru uzar.

Gece gündüz arasındaki zaman farkı kutuplara doğru artar. Dünyanın çizgisel dönüş hızı kutuplara doğru azalır.

Aynı Enlem Üzerindeki Merkezlerde Ortak Özellikler

Ekvatora ve kutuplara eşit uzaklıktadırlar. Güneş ışınlarını aynı açıyla alırlar. Gece- gündüz süreleri birbirine eşittir. Dünyanın çizgisel dönüş hızı aynıdır. Aynı iklim kuşağındadırlar. Fakat aynı iklim özelliği görülmeyebilir (özel konumdan dolayı). İki meridyen arasındaki mesafe aynıdır. Aynı tarihlerde aynı mevsim yaşanır

MERİDYENLER   Paralelleri dik olarak kesen ve kutuplarda birleşen hayali dairelere meridyen daireleri  denir  MERİDYENLERİN ÖZELLİKLERİ Başlangıç meridyeni Greenwhic’ tir. Greenwhic’in 180 batısında ve  180 doğusunda olmak üzere 360 tane meridyen yayı vardır. Tam daire olarak 180 adettir. image

Aynı meridyen üzerindeki bütün noktalarda yerel saat aynıdır. Ayrıca  21 Mart-23 Eylül günlerinde de güneş aynı anda doğar ve batar.

Aralarındaki uzaklık sadece Ekvator üzerinde 111 km’dir. Dünyanın şeklinden dolayı  Kutuplara gidildikçe bu uzaklık azalır. Bundan dolayı aynı mesafe doğu-batı yönünde gidildiğinde Ekvatora yakın yerlerde geçilen meridyen sayısı azdır. image

İki Meridyen arası uzaklık 0° Ekvator:  111 km 30° enlemi:     96 km 40° enlemi:     85 km 60° enlemi:     55 km 80° enlemi:     19 km 90° enlemi:       0 km

İki meridyen arasındaki yerel saat farkı her yerde 4 dakikadır. Dünya’nın kendi ekseni etrafındaki bir tam dönüşünün 24 saat olmasından dolayı   24x60 = 1440 dak. 1440/360 = 4 dak.). Not Meridyenler arasındaki uzaklık kutuplara doğru azalmasına rağmen yerel saat farkı aynıdır. Bu durumun sebebi, çizgisel hızın kutuplara doğru azalmasıdır. Kutuplarda birleştikleri için meridyen yayları eşit uzunluktadır( 20 004 km )

BOYLAM VE ETKİLERİ  Boylam: Herhangi bir noktanın başlangıç meridyenine olan uzaklığının açı cinsinden değeridir. Boylamın tek etkisi yerel saat farkları oluşturmasıdır.

image

YEREL SAAT HESAPLAMALARI   Yerel Saat: Bir yerin kendine özgü saatidir. Güneşin ufuk çizgisindeki konumuna göre belirlenir. Güneş ufuk çizgisinde en yüksek konuma geldiğinde o yerin yerel saati 12:00 dır. Cismin gölgesi en kısadır.   Yerel saat güneş saati ile tespit edilir. image image

Not Dünyamız kendi ekseni çevresinde batıdan doğuya doğru döndüğü için aynı enlem üzerindeki merkezlerden doğudaki bir merkezde güneş erken doğar, erken batar. Batıdaki bir merkezde ise geç doğar geç batar. Bunun sonucunda doğudaki bir merkezin yerel saati her zaman daha ileridir. image

A-B=? 25-10= 15° Meridyen farkı 15x4= 60 dk= 1 saat  

image

   

 

B+E=? 10+8= 18° Meridyen farkı 18x4= 72dk=1:12    

image

ULUSAL SAAT (ORTAK SAAT)

Çalışma hayatında, yerel saate göre hareket etmek bir takım sıkıntılar meydana getirir. Ticari ve ekonomik ilişkilerin kolaylaştırılması, haberleşme ve ulaşım hizmetlerinin hızlı ve düzenli bir şekilde yapılabilmesi için ulusal saat uygulamasına ihtiyaç duyulmuştur. Bu nedenle bir  ülkenin kendisine en uygun meridyenin yerel saatini, bütün ülke sınırları içerisinde geçerli hale getirmesiyle oluşan saate ulusal saat veya ortak saat denir. 

Rusya , Kanada, Çin, ABD, Brezilya, Hindistan ve Avustralya gibi doğu batı yönünde geniş alan kaplayan ülkelerde birden fazla ortak saat kullanılmaktadır.

image

Ülkeler arasında her alanda gelişen ilişkilerde, saat farklılıklarından ortaya çıkan karışıklıkları önlemek amacıyla uluslararası saat ayarlamalarına gidilmiştir. Bunun için dünyamız 15°' lik meridyen yayları şeklinde 24 saat dilimine ayrılmıştır. Her saat diliminde de tam ortadan geçen meridyenin yerel saati ortak kabul edilmiştir. Saat dilimlerinde de başlangıç olarak Greenwich'in 7°30' doğusu ile 7°30' batısı kabul edilmiştir.

image

Türkiye, ikinci ve üçüncü saat dilimlerinde yer almaktadır. Ancak biz bunlardan sadece birini kullanmaktayız.1978 yılına kadar topraklarımızın çoğunun yer aldığı ikinci saat diliminin ( 30° Doğu meridyeni -İzmit) yerel saati ülkemizde ortak saat olarak kullanılmıştır. Bu tarihten sonra güneş ışığından daha fazla faydalanarak enerji tasarrufu sağlamak için ileri ve geri saat uygulamasına geçilmiştir.  İlkbahar-yaz dönemlerinde ileri (45° Doğu meridyeni-Iğdır), sonbahar-kış dönemlerinde geri saat (30° Doğu meridyeni -İzmit) uygulaması yapılmaktadır

TARİH DEĞİŞTİRME ÇİZGİSİ

Tarih değiştirme çizgisi olarak 180° meridyeni kabul edilir. Bu meridyenin doğu tarafında batı meridyenleri, batı tarafında ise doğu meridyenleri bulunmaktadır. Dolayısıyla  batısında bir gün ileri, doğusunda ise bir gün geridir. Not Tarih değiştirme çizgisi ve saat dilimleri ülke sınırlarına göre çizildiğinden meridyenlere tam uygun olarak uzanış göstermezler. Girinti-çıkıntı oluştururlar.

 image

TÜRKİYE'NİN MATEMATİK KONUMU VE SONUÇLARI

image

Kuzey Yarım Küre'de ılıman iklim kuşağındadır. Dört mevsim belirgin olarak yaşanır. Güneş ışınları hiçbir zaman dik açıyla düşmez.

Yurdumuzda bir cismin gölgesi bütün yıl kuzeye düşer. Güney kıyılarımızın sıcaklığı kuzey kıyılarımızdan yıllık ortalamada 7-8°C daha yüksektir. Akdeniz'in tuzluluk oranı Karadeniz'den daha yüksektir. Kışın görülen yağışlar cephesel kökenlidir. Yurdumuza kuzeyden esen rüzgarlar sıcaklığı düşürürken, güneyden esenler artırır. Deniz turizmi en erken Akdeniz Bölgesi'nde başlar. Yıl içinde en uzun gündüz ve gece yurdumuzun kuzeyinde yaşanır. Doğusu ile batısı arasında 19°'lik boylam farkı vardır.    Bunun sonucu olarak 76 dk.lık yerel saat farkı vardır (19x4=76 dk.). Bağlantı

30/10/2007

HARİTA BİLGİSİ

HARİTA BİLGİSİ (KARTOĞRAFYA)

.

HARİTA

Kuşbakışı görünümün Ölçekli Düzleme aktarılmasıdır

KROKİ

Kuşbakışı görünümün Kabataslak (ölçeksiz) Düzleme aktarılmasıdır.

Yeryüzünün bir bölümünün kuş bakışı olarak çizilmesiyle elde edilen şekillerin harita özelliğini taşıyabilmesi için, çizimin belirli bir ölçek dahilinde yapılması gerekir.

Dünya haritalarında yer şekilleri gerçeğe tam uygun olarak gösterilemez. Alan , açı, uzunluk bozulmaları meydana gelir. Sebebi: Küre şeklindeki bir yüzeyin düzleme aktarılmış olmasıdır (dünyanın şekli). Haritalardaki bozulma Ekvator'dan Kutuplara doğru artar.

Projeksiyon Yöntemleri (haritalardaki bozulmaları azaltır)   Silindir Projeksiyonu: Ekvator çevresini göstermek için kullanılır. Bozulma Kutuplara doğru artar. Paralellerin boyu eşit gösterilir. Meridyenler Kutuplarda birleşmez.

Deniz ve hava ulaşımında kullanılır.

image Düzlem (ufki) Projeksiyonu: Bu yöntemde açılar korunurken, şekil ve alan bozulmaları olur. genellikle dar bölgelerin haritaları çizilirken kullanılır. image

Koni Projeksiyonu: Bu yöntemle çizilen haritalarda şekiller bozulur, ancak alanlar korunur. genellikle orta enlemler ve çevresindeki bölgelerin çiziminde kullanılır.

 

image

Harita Çiziminde Dikkat Edilecek Özellikler İlk olarak kullanım amacı belirlenmeli ve amaca uygun konu başlığı konulmalı. Küçültme oranı (ölçek) belirlenmeli. Çizim yöntemi belirlenmeli. Enlem ve boylam gösterilmeli. Eğer çok küçük alan ise yön işareti konulmalıdır. Lejant belirtilmeli (Lejant: Haritalarda kullanılan işaret ve renklerin ifade edildiği tablodur.)

HARİTA ÇEŞİTLERİ A-Konularına Göre Haritalar Fiziki haritalar: Yer şekillerini gösteren haritalardır.  Bu haritalardan yaralanarak; profil çıkarılabilir, konum belirlenir, alan-uzunluk hesaplanabilir, yerel saat farkı bulunabilir, yön tayini yapılabilir, yükseltiler tespit edilebilir. 

image

Siyasi (idari) haritalar: Sınırları gösteren haritalardır

image

Beşeri ve Ekonomik haritalar:  Nüfusun dağılışı, ırk, dil, dinlere göre dağılışı, tarım, hayvancılık, ormancılık, sanayi ,madencilik gibi özellikleri gösteren haritalardır. Özel haritalar: Konunun uzmanlarınca çizilen haritalardır. İklim (izoterm, izobar gibi) , turizm, deprem,toprak, karayolları ve bitki örtüsü haritaları özel haritalara örnektir.     Bütün haritalardan faydalanarak; izdüşüm alan, uzaklık hesaplanabilir. Yerel saat farkları bulunabilir. Konum belirlenir. Yön tayini yapılabilir.

B- Ölçeklerine Göre Haritalar

Büyük ölçekli haritalar Planlar: Ölçeği 1/20.000 ‘den daha büyük  olan haritalardır. En ayrıntılı haritalardır. Topoğrafya haritaları: Ölçeği 1/20.000-1/200.000 arasında olan haritalardır.Yer şekillerini en ayrıntılı gösteren haritalardır. Orta ölçekli haritalar: Ölçeği 1/200.000-1/500.000 arasındaki haritalardır. Küçük ölçekli haritalar: Ölçeği 1/500.000 ‘den daha küçük ölçekli haritalardır.

 

Plan –Harita  

Benzer özellikleri: Kuşbakışı olarak çizilme ve ölçekli olmalarıdır. Farkları: Ayrıntıları gösterme gücü ve kullanım alanları farklıdır. BÜYÜK ÖLÇEKLİ HARİTALAR İLE KÜÇÜK ÖLÇEKLİ HARİTALARIN KARŞILAŞTIRILMASI

image

image

1.KESİR ÖLÇEK  Kesirlerle ifade edilen ölçeklerdir. Kesir ölçekte birim yazılmaz. Her zaman cm cinsindendir.

image

 

Örnek: Gerçekte 90 km olan Manisa-Soma arası haritada 6cm ile gösterilmiştir. Haritanın ölçeği nedir?

image

Örnek: 1/200.000 ölçekli haritada 16cm ile ölçülen bir uzunluk gerçekte kaç km’dir? image G.U= 16x200.000=32 km

 

Örnek: Gerçekte 250 km  olan bir yol 1/1.250.000 ölçekli haritada kaç cm ile gösterilir?  

image

2.ÇİZGİ (GRAFİK ) ÖLÇEĞİ

Çizgilerle ifade edilen ölçeklerdir. Bu ölçekte çentikler arasındaki uzaklık farkı birbirine eşittir.

image

YER ŞEKİLLERİNİ GÖSTERME YÖNTEMLERİ 1.RENKLENDİRME YÖNTEMİ Bu yöntemde yer şekilleri renklerle ifade edilir. Her renk belirli bir yüksekliği göstermek için kullanılır.

 

image 2.TARAMA YÖNTEMİ Bu yöntemde eğimin fazla olduğu yerlerde taramalar kısa, kalın ve sık geçirilirken, eğimin azaldığı yerlerde uzun, ince ve seyrek geçirilmektedir. Düz yerler ise boş bırakılmaktadır.  

 

image 3.GÖLGELENDİRME YÖNTEMİ Haritanın bir köşesinden 45° açıyla ışık geldiği varsayılmaktadır. Buna göre ışık alan yerlerde herhangi bir işlem yapılmazken, ışık almayan yerde gölgeleme yapılmaktadır. Tek başına kullanışlı değildir. Haritacılıkta daha çok yardımcı bir yöntem olarak kullanılır. 

 

image 4.KABARTMA YÖNTEMİ Maket türü haritalardır. Yer şekillerini en iyi gösteren haritalardır. Fakat yapılması ve taşınması zor olduğundan pek kullanışlı değildir.

 

image

5.İZOHİPS (EŞ YÜKSELTİ) YÖNTEMİ İzobat: Eş derinlik (deniz ve göllerde kullanılır. İZOHİPSLERİN ÖZELLİKLERİ İç içe kapalı eğrilerdir. Birbirini kesmezler. Yükseltisi en az olan en dıştadır. Dıştan içe doğru yükselti artar. Aralarındaki yükselti farkı birbirine eşittir (Equdistance) İzohipslerin sık veya seyrek geçmesi yer şekillerine bağlıdır.   İzohipslerin sık geçtiği yerde eğim fazladır. Seyrek geçtiği yerde eğim azdır. Eğim arttıkça yatay mesafe kısalır

image

Aynı izohips çizgisi üzerindeki bütün noktalarda yükselti aynıdır. İzohips çizgisi üzerinde olmayan bir noktanın kesin yükseltisi bilinemez. Dağ dorukları (zirveler ) nokta halinde gösterilir.   image

Akarsu vadileri yükseltinin arttığı yöne doğru girinti oluşturur. Yükseltinin arttığı yöne doğru "U " harfi oluşmuş ise buna sırt denir Akarsudan sonraki ilk yükseltiler birbirine eşittir. Kıyı çizgisi (deniz kıyısı) sıfır metredir. imageimage Tabanı aynı olan iki tepe arasındaki küçük düzlüğe boyun denir. Ok işareti çevresine göre çukur olan (kapalı çukur-çanak-krater) yerleri  gösterir.   imageimage

PROFİL ÇIKARMA Yeryüzü şekillerinin yandan görünüşüne (kesitine) profil denir.   Profil Şu Şekilde Çıkarılır Profili çıkarılacak olan noktaların arasına bir doğru çizilir.

Bu doğrunun kestiği izohipslerin yükselti değerleri, alt kısma çizilecek yükselti ölçeği ile kesiştirilir. Kesişen noktalar birleştirildiğinde profil çıkarılmış olur.

image

 

EĞİM BULMA Eğim arttıkça yatay mesafe azalır. Eğim şu formülle bulunur

image

Bağlantı

29/10/2007

YERYÜZÜNDEKİ BAŞLICA İKLİM TİPLERİ VE TABİİ BİTKİ ÖRTÜSÜ

YERYÜZÜNDEKİ BAŞLICA İKLİM TİPLERİ VE TABİİ BİTKİ ÖRTÜSÜ

Dünya'nın hemen her bölgesinin kendine özgü bir iklimi bulunmaktadır. Yüzlerce km² lik sahaları etkileyen büyük iklim gruplarına makroklima adı verilmektedir. Makroklimalar içerisinde bölgesel farklılıklar gösteren, özel koşullu küçük iklim alanlarına da mikroklima denilmektedir. Yurdumuzda buna örnek: Iğdır’da pamuk tarımı yapılabilmesi ve Rize’de turunçgiller tarımı yapılabilmesidir.

A.SICAK İKLİMLER EKVATORAL İKLİM Görüldüğü yerler: 10 kuzey ve güney enlemleri arsında etkilidir. Özellikle Amazon ve Kongo Havzaları ile Malezya , Endonezya,Filipinler ve Papua Yeni Gine’de etkilidir.

image

Özellikleri Yıllık sıcaklık ortalaması    25 °C’nin  üstündedir. Yıllık ve günlük sıcaklık farkı en az olan iklimdir (1-2 °C civarında). Sebepleri : Güneş ışınlarının bütün yıl dike yakın açıyla düşmesi ve nemliliğin fazla olmasıdır.  

Her mevsim düzenli yağış alır. Fakat en fazla yağış güneş ışınlarının Ekvatora dik geldiği tarihlerde görülür. Buharlaşma arttığı için. Yağışlar oluşum bakımından Konveksiyon yağışlarına örnektir. Yıllık yağış miktarı 2000 mm ‘nin üstündedir.

Bitki örtüsü bütün yıl yeşil kalan sık ve uzun boylu yağmur ormanlarıdır. Yağışların fazla olması ve yüksek sıcaklık kimyasal çözülmeyi artırmıştır. Topraklar fazla yıkandığı için verimi düşüktür ve kırmızı renkli Laterit topraklarıdır.   Ekvatoral bölgede 1000 m nin altındaki yerlerde sık orman örtüsü, bataklıklar, yüksek sıcaklık ve nem sebebiyle
3 dakika önce Arda Batmaz
-->
Yorumlar alınıyor...
Arşiv