Birgo

MRT
16
Para Teorisi ve Politikası Ders Notları Vize

Para Teorisi ve Politikası Ders Notları Vize

 

  • Para : satın alınan mal ve hizmetlerin bedelinin karşı tarafa aktarılmasında yada borçların geri ödenmesinde genel kabul gören her şeydir. Çek, bir ödeme aracı olarak kabul edildiği için bankalardaki çek yazabilen mevduat hesaplarını da para olarak kabul etmek gerekir.
    * Gelir bir akım değişkendir, paraysa bir stok değişkendir.
    Paranın Fonksiyonları
    1. Değişim Aracı Olma
    * Ekonomik etkinliği sağlar
    * İşbölümü ve uzlaşmayı sağlar
    * İşlem maliyetlerini düşürür
    * Ekonomiyi daha pürüzsüz çalıştırır.
    Bir nesnenin değişim aracı olması için şu özellikleri taşıması gerekir:
    • Standart olmalı
    • Geniş ölçüde kabul görmeli
    • Taşıması kolay olmalı
    • Çabuk deforme olmamalı
    • Kolay taklit edilmemelidir.
    2. Hesap Birimi Olma
    * Eğer para olmasaydı N tane mal söz konusu olduğunda kaç adet fiyat bilmemizi gösteren formül N(N-1)/2 olacaktı.
    3. Değer Muhafaza Aracı Olma
    * Gelirin elde edilmesinden harcanmasına kadar geçen süre içinde satın alma gücünü muhafaza etmek amacıyla kullanılan nesnedir.
    * Likidite : Bir varlığın bir değişim aracına dönüştürülmesindeki nispi kolaylık ve sürattir. Bir varlığın likiditesi yüksek ise o varlığın talebi o kadar çok olur. Dolayısı ile para bu araçlar iççinde en likit olanıdır.
    * Enflasyonist ekonomilerde paranın değer kaybetmesi nedeni ile “değer muhafaza aracı olma” özelliğini yitirir.
    Paranın Gelişimi
    • Değerli madenlerden (altın ve gümüş) meydana gelen paraya mal para denir.
    • Değerli madenlerin kullanılmasında karşılaşılan sorunlar;
    * Ağır olmaları, ki bu maliyetleri arttıran bir unsurdur.
    * Nakliye sırasında soygunların olması gibi sorunlarla karşılaşılması.
    • Senyoraj : Para basma tekeline sahip olunması nedeni ile elde edilen gelirdir.
    • Gresham Yasası : Kötü paranın iyi parayı piyasadan uzaklaştıracağını ifade eden çıkarımdır.
    • 1860 yılında bankalarda bulunan vadesiz mevduat hesapları üzerine yazılmış çekler ödemelerde kullanılmaya başlamıştır.
    • İtibari Para : Devlet tarafından yasal ödeme aracı olarak çıkarılmış olan ve değerli bir madene dönüştürülemeyen kağıt paradır. Önemli bir değişiklik olan çek’in kullanımı özellikle kağıt paranın nakledilmesinde büyük kolaylıklar sağlarken diğer taraftan çek tahsilatı fazla zaman aldığından maliyetleri artıracağından dolayı teknolojinin gelişimi ile birlikte EFT’lerden yararlanılmıştır.
    T.C. Merkez Bankasını Para Arzı Tanımları
    * Dar anlamda para arzı (M1) : Dolaşımdaki nakit, ticari bankalardaki vadesiz mevduatlar ile T.C. M.B. daki mevduat miktarlarının toplamıdır.
    M1=C+DD+DCB
    C ; Dolaşımdaki nakit miktarı
    DD; Ticari bankalardaki vadesiz mevduat miktarını
    DCB;MB’daki mevduat miktarını
    2003 yılı itibariyle M1 Para arzının %51lik kısmı nakit %49 kısmıysa bankalardaki vedesiz mevduatlardan oluşmaktadır. Bu da bize para miktarının belirlenmesinde bankacılık sisteminin önemini göstermektedir.
    * Geniş tanımlı para arzı (M2) : M1 para arzına bankalardaki vadeli mevduatlar ve mevduat sertifikalarının ilave edilmesiyle bulunan parasal büyüklüktür.
    M2=M1+TD
    TD ; Vadeli mevduatlar
    * M2Y para tanımı; M2 para arzına döviz tevdiat hesaplarının ilave edilmesiyle bulunan parasal büyüklüktür.
    M2Y=M2+FX
    FX; döviz tevdiat hesapları
    * Nakit İkamesi : Ekonomide yerli paranın yerine yabancı paranın kullanımının yaygınlaşmasıdır.
    * M2YR para tanımı : M2Y para arzına repo işlemlerinde sağlanan fonları eklenerek bulunan parasal büyüklüktür.
    M2YR=M2Y+RP

  • ÜNİTE 2 BANKALARIN KAYDİ PARA YARATMA SÜRECİ

    BANKALAR;
    • Mevduat kabul eden bir finansal aracı kurum üstlendiği fonksiyonları yerine getirirken para yaratan bir kurumdur. Bankaların yarattığı bu paraya kaydi para yada mevduat parası adı verilir.
    • Banka bilançosunun pasifi bankanın fon kaynak yapısını gösterir. Bankaların topladıkları vadeli ve vadesiz mevduatlar, net sermaye ve aldığı kısa ve uzun vadeli borçları (reskont kredisi, avans, tahvil ihracı) banka bilançosunun pasifinde yer alır. Banka bilançosunun pasifi aynı zamanda bankanın borçlarını gösterir.
    • Bilançonun sol tarafı yani aktifi ise çeşitli kaynaklardan elde edilen fonların nasıl kullanıldığını bir diğer deyişle fon kullanım yapısını gösterir. Nakit, mevduatlar, krediler, karşılıklar ve menkul kıymet yatırımları bilançonun aktifinde yer alır.
    • Rezervler ; Bankanın kasasındaki parayla merkez bankası veya diğer bankalardaki vadesiz mevduatların toplamıdır. Bankalar mevduatlarından daha düşük miktarda rezervi karşılık olarak ellerinde tutuyorsa kısmi rezerv bankacılığı uyguluyor demektir. Mevduat borçlarına eşit miktarda rezerv bulunduruyorsa mutlak rezerv bankacılığı yapıyor demektir.
    • Bankalar 2 tür rezerv bulundururlar
    * Serbest Rezervler ; Ani mevduat çıkışlarını karşılamak ve karlı yatırım fırsatlarını değerlendirebilmek amacıyla bir emniyet unsuru olarak bankların ellerinde bulundurdukları rezervlerdir.
    * Zorunlu Rezervler ; Bankaların yasalar gereği tutmak zorunda oldukları rezervlerdir. Zorunlu rezerv oranı merkez bankası tarafından belirlenir.
    Mevduat Yaratılması :
    • Mevduat yaratılması sürecinde etkili olan ekonomik birimler şunlardır ;
    -Merkez Bankası, - Bankalar, - Mevduat sahipleri, - Bankalardan borçlananlar
    • Merkez bankası bankacılık sistemine iki şekilde ilave rezerv sağlayabilir;
    1. Bankalara reeskont kredisi açarak, 2. bankalardan kamu kesimi tahvilleri alarak
    Bu şekilde bankacılık rezervleri üzerinde aynı ve artırıcı bir etkiye sahiptir.
    “Reeskont ; Bir bankanın elinde bulundurduğu, vadesi gelmemiş senetlerin bir başka bankaya iskonto ettirmesi, Rezerv; Saklanmış veya biriktirilmiş döviz, altın, para gibi değerler”
    Merkez bankasının açık piyasa işlemleri çerçevesinde bankalara tahvil satması sonucunda bankaların rezervleri ve kaydi para azalır.
    • Mevduat genişlemesi (Basit Model) modelinde yapılacak basitleştirici varsayımlar;
    * bankacılık sisteminde tek banka vardır
    * bankların açtıkları krediler aynen mevduat olarak geri dönmektedir. Nakit sızıntısı yoktur.
    * bankalar serbest rezerv tutmamaktadır. Sahip oldukları zorunlu rezervlerdir.
    * bankalar sadece vadesiz mevduat şeklinde yükümlülük almaktadır.
    Bu varsayımlar çerçevesinde yaratılan vadesiz mevduat (kaydi para) miktarıyla rezervler arasındaki ilişki şu şekilde ifade edilir;
    ∆DD=k x ∆R k= 1 / rDD
    ∆DD : Yaratılan kaydi para ∆R: Toplam rezervler
    k: Mevduat çarpanı rDD:Zorunlu rezerv oranı

    • Ekonomide sadece zorunlu rezerv tutulursa yaratılacak kaydi par miktarı
    ∆DD= 1 / rDD x ∆R
    • Ekonomide serbest rezerv sızıntısı varsa yaratılacak kaydi para miktarı
    ∆DD= (1 / rDD + e) x ∆R (e; serbest rezerv oranı)
    * Serbest rezerv oranı artıkça yaratılacak kaydi para miktarı azalmaktadır. Serbest rezerv kaydi para yaratma sürecinde sızıntı niteliğindedir.
    • Ekonomide nakit sızıntısı varsa yaratılacak kaydi para miktarı
    ∆DD= (1 / rDD + e + c) x ∆R (c; nakit tercih oranı)
    • Ekonomide vadeli mevduat sızıntısı varsa yaratılacak kaydi para miktarı
    ∆DD= (1 / rDD + e +rTD.t) x ∆R
    (rTD:vadeli mevduat zorunlu rezerv oranı, t vadeli mevduat tercih oranı)
    • Vadeli mevduat tercih oranının yükselmesi basit mevduat çarpanını azaltarak bankaların mevduat yaratma hacmini yada kaydi para miktarını azaltır.

  • ÜNİTE .3 PARA ARZININ BELİRLENMESİ

    *Merkez Bankaları genellikle dört yolla para yaratırlar
    1. Uluslar arası rezervler (altın,döviz gibi) karşılığında
    2. Bankacılık sistemine verilen krediler karşılığında
    3. Kamu kesiminde açılacak krediler karşılığında
    4. Açık piyasa işlemleri aracılığıyla.
    Bir merkez bankası tarafından bu dört kaynak karşılığında yaratılan paraya parasal taban (baz para) denir. Yaratılan kaydi para ile parasal tabanın toplamı sonucu ülkedeki para arzı elde edilir.
    • Kaynağına göre Parasal Taban (Parasal Taban Arzı) : TCMB’nın parasal taban yaratma yolları arasında kamu kesimine verilen krediler karşılığında opsiyonu artık yer almamaktadır.
    Açık piyasa işlemleri : MB’larının en önemli para yaratma tekniğidir. Aynı zamanda en
    esnek para politikası aracıdır.
    • Kullanımına Göre Parasal Taban (Parasal Taban Talebi) : Arz edilen parasal tabanın bir kısmı halkın elinde nakit (C) yada dolaşımdaki nakit olarak bulunmaktadır. Parasal tabanın diğer bir kısmı ise bankalar tarafından zorunlu ve serbest olmak üzere rezerv (R) olarak tutulmaktadır. O halde parasal taban (B) ;
    B=C+R R=RR+ER
    C:dolaşımdaki nakit, R:toplam rezerv, RR:zorunlu rezerv, ER:serbest rezerv
    • Parasal Taban ve Para Arzı: Parasal taban dar (M1) ve geniş tanımlı (M2) para arzı (M2) üzerinde etkilidir.
    * M1 para arzının parasal taban ve para çarpanı (m19 aracılığıyla belirlenmesi
    M1=C+DD (nakit+vadesiz mevduat)
    M1=m1 x B m1 = 1+c / c + rDD + rTD.t + e
    * M2 para arzının parasal taban ve para çarpanı (m2) aracılığıyla belirlenmesi
    M2=C+DD+TD (nakit+vadesiz mevduat+vadeli mevduat)
    M2=m2 x B m2=1 + c + t / c + rDD + rTD . t +e
    • Para Arzını Belirleyen Faktörler
    * Nakit Tercih Oranı (c) : Dolaşımdaki nakit paranın vadesiz mevduatlara oranıdır. (c=C/DD). Halkın alışverişlerinde nakit kullanmayı tercih etmesi nakit tercih oranını yükseltir. Bu da para çarpanının değerini ve para arzını azaltır.
    c
    ↓↔m1 (veya m2) M1(veya M2)
    Nakit tercih oranını etkileyen faktörler ;
    - Gelir Düzeyi : Gelir düzeyi yükseldikçe finansal sistemin özellikle de bankacılık sisteminin kullanımı yaygınlaşır ve nakit tercih oranı azalır.
    - Enflasyon oranı : Enflasyon o
    ranı yükseldikçe paranın satın alma gücü azalır ve nakit tercih oranı artar.
    - Faiz oranı : Vadesiz mevduat faiz oranı yükseldikçe elde nakit tutmanın fırsat maliyeti artar ve nakit tercih oranı azalır.
    - Banka panikleri ve finansal sistemdeki istikrarsızlıklar : Banka paniklerinin yaşanması sonucu nakit tercih oranı artar.
    - Yasal olmayan faaliyetler ve kayıt dışı ekonomi : Bu tür faaliyetlerin yaygınlaşması sonucu nakit tercih oranı artar.
    - Vergi oranları : Vergi oranı yükseldikçe nakit tercih oranı artar.
    * Vadeli mevduat tercih oranı (t) :

    t m1 M1 ve t m2 M2
    Vadeli mevduat tercih oranı etkileyen faktörler
    - Vadeli mevduatlara ödenen faiz oranı
    ↑↔↑
    - Vadeli mevduatların faiz geliri üzerinden alınan vergi ↑↔net faiz geliri↓↔ t
    - Alternatif tasarruf araçlarının getirileri t
    - Finansal sisteme duyulan güven t
    * Serbest rezerv oranı (e) : e=ER/DD
    e
    m1 veya m2 M1 veya M2

    Serbest rezerv oranı etkileyen faktörler
    - piyasa faiz oranı
    e
    - mevduat çıkışlarındaki düzensizlik e
    - rezerv borçlanmanın maliyeti e
    - finansal sistemdeki istikrarsızlıklar e
    Bankalar açısından elinde yeterince serbest rezerv bulundurmamanın maliyeti vardır. Bunlar : **İnterbank piyasa faiz oranı, **Reeskont oranı, **Kredi faiz oranı, **tahvil faiz oranı.
    * Zorunlu rezerv oranı (r) :
    r
    m1 veya m2↓↔M1 veya M2
    parasal taban direkt para arzını etkileyen bir faktördür.
    * Parasal Taban : Merkez bankası para arzını artırmak için parasal tabanı arttırabilir. Bu amaçla ;
    - elindeki uluslar
    arası rezervlerin miktarını arttırabilir
    - bankalara daha fazla reskont kredisi kullandırmak için reskont oranını düşürebilir.
    - kamu kesimine daha fazla kredi açabilir.
    - açık piyasa işlemleriyle piyasadan tahvil satın alarak dolaşımdaki nakit miktarını arttırabilir. Parasal tabanı değiştirmek için kullanılan en etkili araçtır.

    B M1 veya M2
    Para Arzı
    • Para arzını etkileyen unsurlar
    - Nakit tercih oranları (mevduat sahipleri tarafından belirlenir)
    - Serbest rezerv oranları (bankalar tarafından belirl
    enir)
    - Vadeli mevduat tercih oranı (mevduat sahipleri tarafından belirlenir)
    - Zorunlu rezerv oranı (MB tarafından belirlenir)
    - Parasal taban (MB tarafından belirlenir)
    • Dışsal para arzı
    Para arzı eğrisi dik doğru şeklindedir.
    Faiz
    Oranı (i) M1 M0 M2











    ←←




    →→
    Para Arzı (M)
    Para azı eğrisini sağa kaydıran unsurlar ;
    - Nakit tercih oranının azalması
    - Serbest rezerv oranının azalması
    - Vadeli mevduat tercih oranının azalması
    - Zorunlu rezerv oranının azalması
    - Parasal tabanın artması
    Yukarıda
    ki durumların tersi durumunda para arzı eğrisi sola kayacaktır.
    • İçsel para arzı


    ÜNİTE :4 MERKEZ BANKACILIĞI

    Merkez Bankası
    • Temel görevi ülkedeki para miktarını kontrol etmektir.
    • Dünyadaki ilk merkez bankası 1668’de İsveç merkez bankası (svriges Riskbank)’tır.
    • Türkiye de ilk merkez bankası 1930 yılında kurulmuştur. Dünyanın en genç merkez bankası ise Avrupa Merkez Bankasıdır.
    • Her ülkede merkez bankacılığı görevinin yerine getiren kurum örgütlenmesi farklı biçimdedir. Bazı ülkelerde MB tamamıyla devlet bankası niteliğindeyken bir kısmı özel mülkiyet niteliğindedir. Kimi ülkelerde de ise yarı devlet yarı mülkiyet niteliğindedir.
    • Euro adı ile bilinen para birimini Almanya, Avusturya, Belçika, Finlandiya, Fransa, Hollanda, İrlanda, ispanya,İtalya, lüksemburg, Portekiz ve Yunanistan kullanmaktadır.
    MERKEZ BANKASINI FONKSİYONLARI
    • Para piyasalarında istikrar sağlanması
    • Bankaların bankası olarak hizmet görmesi
    • Likidenin son kaynağı olarak görev yapması
    • Devletin bankacılığını yapması
    1. Para Piyasalarında İstikrarı Sağlaması : bir merkez bankasının üstlendiği en önemli görev ulusal ekonomik hedeflerin başarılmasını kolaylaştırmak için ülkedeki para sistemini kontrol ederek istikrarlı bir şekilde çalışmasını sağlamaktır.
    2. Bankaların bankası olma
    3. likidenin son kaynağı olma : Bankaların bankası olma fonksiyonunun doğal bir sonucu olarak ödeme güçlüğü çeken bir banka açısından kaynak elde etmenin son kaynağı Merkez bankasıdır. Böylece merkez bankası finansal sistemdeki panikleri önlemede önemli rol üstlenmektedir.
    4. Devletin bankacılığını yapma :
    • son yıllarda ortaya çıkan eğilim bir merkez bankasının asli görevinin fiyat istikrarını sağlamak olması gerektiği şeklindedir.
    TÜRKİYE’DE MERKEZ BANKACILIĞI
    • Osmanlı Dönemi : Osmanlı İmparatorluğunda bugünkü merkez bankasının gördüğü işlevlerin bir kısmını yerine getiren bir bankanın kurulması 1856 yılındaki Fransız İngiliz ortak sermayesi ile kurulmuş olan bankı osmani’dir.
    * Osmanlı Bankasının Yetki ve Görevleri
    - Banknot çıkarma imtiyaz ve tekeline sahip
    - Banka devletin hazinedarlığını yapacak
    - Devlet gelirlerini toplayacak ve hazinenin ödemelerini yerine getirecek
    - Hazine bonolarını ıskonto edecek
    - İç ve dış borçlara ilişkin faiz ve anapara ödemelerini yapacaktı.
    • Cumhuriyet Dönemi : Cumhuriyetin ilanından sonra merkez bankasının kurulmasında etkili olan faktörler :
    - Duyun-u Umumiye’ye dahil olan ülkelerinde ekonomik kriz içinde olması
    - Her ülkenin bir merkez bankasına sahip olması anlayışı
    - Ülkede merkez bankasının olması için fikri birikimin bulunması
    - Uzunca bir hazırlık döneminin geçmesi
    • Türkiye cumhuriyeti merkez bankası 11 haz 1930 tarih ve 1715 sy. Kanun ile 15 milyon TL sermayeli bir anonim şirketi olarak kurulmuş, 3 eki 1931 yılında fiilen çalışmaya başlamıştır.
    • 1211 sy. Kn. 2001 yılında merkez bankasının organizasyonunu görev ve yetkileri konusunda para politikasının yürütülmesi açısından tekrar düzenlenmiş sermaye yapısı aşağıdaki gibi değiştirilmiştir.
    - A grubu pay senetleri : Hazineye aittir ve toplam sermayenin %51’inden aşağıya düşemez
    - B grubu pay senetleri : Türkiyede faaliyette bulunan milli bankalara ayrılmıştır.
    - C grubu pay senetleri : Yabancı sermayeli bankalara ve imtiyazlı şirketlere ayrılmış olup bu pay senetlerinin toplamı 15,000 adetle sınırlandırılmıştır.
    - D grubu pay senetleri : Türk uyruklu gerçek ve tüzel kişilere ayrılmıştır.
    • 1715 sy. Kn. Merkez bankalarının devlete karşı bağımsız ve özerk olması görüşü esas alınırken 1211 sy.kn. devlet denetiminde emisyon tekeline sahip MB görüşündedir.

    T.C. Merkez Bankasının Örgüt Yapısı
    * Hissedarlar Genel Kurulu * Banka Meclisi görev süresi 3 yıl) *Para Politikası Kurulu (görev süresi 5 yıldır) * Denetleme Kurulu ( 2 yıl) * Başkanlık (governör 5 yıl) *Yönetm Komitesi * Şubeler Teşkilatı (21 şube bulunmakta)
    T.C. MERKEZ BANKASININ GÖREV VE YETKİLERİ
    Temel görevleri
    1. Açık piyasa işlemleri yapmak
    2. Tl.’nin değerini korumak
    3. Zorunlu karşılıklar ve umumi disponibilite ile ilgili usul ve esasları belirlemek
    4. reeskont ve avansa işlemleri yapmak
    5. ülke altın ve döviz rezervlerini yönetmek
    6. Türk lirasının hacim ve tedavülünü düzenlemek
    7. finansal sistemde istikrarı sağlayıcı ve para ve döviz piyasaları ile ilgili düzenleyici tedbirler almak
    8. mali piyasaları izlemek
    9. mevduatın ve özel finans kurumlarındaki katılma hesaplarının vadelerini belirlemek
    Bankanın Temel Yetkileri Şunlardır.
    1. Banknot ihracı imtiyazı tek elden Banka’ya aittir.
    2. para politikasının uygulamasında tek yetkili ve tek sorumludur.
    3. para politikasının araçlarını o belirler ve ancak o uygulamaya yetkilidir.
    4. Gerekli hallerde TMSF’ye avans verir
    5. likidenin son kaynağı olarak bankalara kredi verme işlerini yürütür.
    6. bankların mevduatlara uygulayacakları faiz oranlarını istemeye yetkilidir.
    7. bankalar ve diğer mali kurumlardan gerekli bilgileri istemeye yetkilidir.
    PARA PİYASALARININ YÖNETİMİ
    1. Bankalararası (interbank) Para piyasası: Bankalar arasındaki kısa vadeli fonların alınıp satıldığı piyasalardır.MB yürüttüğü para politikası çerçevesinde ; Bankalararası rezerv hareketlerini teşvik etmek, Bankacılık sistemine ait kaynakların daha verimli kullanımını sağlamak, Likidenin bankalar arasında rasyonel dağılımını sağlamak, Para piyasası faizlerinin piyasa koşullarında oluşumunu sağlamaktır.
    2. Açık Piyasa İşlemleri : Merkez Bankasının bankalrarası piyasada genellikle kamu kesimine ait menkul kıymetleri alıp satmasıdır. Açık piyasa işlemleri ; Türk lirası karşılığında menkul kıymet kesin alım satımı. Geri satım vadiyle alım işlemleri (repo). Geri alım vadiyle satım işlemleri (ters repo). Menkul kıymetlerin ödünç alınması ve verilmesi. Türk lirası depo alınması ve verilmesi.
    3. Döviz ve Efektif Piyasaları : Bankacılık literatüründe döviz, kaydi para şeklindeki yabancı paradır. Efektif ise kaydi forma dönüşmemiş ekonomik birimlerin fiilen banknot ve bozuk para olarak ellerinde tuttukları yabancı parayı ifade eder. MB bankacılık sistemindeki döviz ve efektif kaynakların daha verimli kullanılması için ;
    TL karşılığı döviz alım-satımı, TL karşılığı efektif alım-satımı, Döviz karşılığı döviz alım-satımı, Döviz karşılığı efektif alım-satım, efektif karşılığı efektif alım-satım, döviz deposu ve TL deposu karşılığı döviz deposu, Vadeli döviz alım satımı gibi bankalar arası döviz ve efektif hareketlerini düzenler.
    MERKEZ BANKALARININ BAĞIMSIZLIĞI
    Merkez Bankasının bağımsız olması gerektiğini savunanların gerekçeleri;
    • En önemli gerekçesi bağımsız bir MB aracılığı ile para politikasının enflasyonist yanlılığının engellenebilmesidir
    • Kamu açıklarının finansmanında merkez bankası kaynaklarının kullanılması gereğidir.
    • Para politikası ülke ekonomisini ve tüm ekonomik birimleri derinden etkilediği için politikacılara bırakılmayacak kadar önemli bir konudur.
    Merkez Bankasının bağımsızlığına karşı çıkanların gerekçeleri;
    • Bir ülkede para politikasının kimseye karşı sorumluluk taşımayan bir seçkinler grubu kontrolünde yürütülmesi demokratik değildir.
    • Ülkenin dış politika gibi diğer uzun vadeli konularında seçimle gelen politikacılar belirleyici iken uzun vadeli bakış açısı gerektirdiği öne sürülen para politikasının politikacılara bağımsız olarak yürütülmesi çelişkilidir.
    • Ekonomik amaçlar doğrultusunda maliye ve para politikasının koordineli bir şekilde yürütülmesi gerekir. Maliye politikası seçilmişlerin inisiyatifinde yürütüldüğüne göre para politikasının da kontrol altında bulunması gerekir.
    ° Bağımsızlık indeksi ile enflasyon ilişkilendirilerek merkez bankası bağımsızlığının makro ekonomik performans üzerindeki etkileri değerlendirilmiştir. Bağımsızlık indeksi ile enflasyon arasında ters ilişki vardır. Merkez bankası bağımsızlığı arttıkça ortalama enflasyon oranı düşük düzeyde kalmakta ve daha yüksek ölçüde fiyat istikrarına ulaşmaktadır. Bağımsızlık indeksi en yüksek olan merkez bankaları Almanya ve İsviçre bağımsızlık indeksi en düşük olan MB’ları ise İspanya ve Yeni Zellanda’dır.
    Merkez Bankasının Bağımsızlığını Arttıran 4 önemli kriter
    1. MB başkanının uzun süre göreve kalması
    2. Bütçenin hazırlanmasında MB’nın aktif rol oynaması
    3. Kamu kesimine açılan kredilerin sınırlandırılması
    4. MB’nın fiyat istikrarı dışında başka hedefe yönelmemesi.


    ÜNİTE:5 PARA POLİTİKASI ARAÇLARI
    REZERV PİYASASI VE FAİZ ORANLARI

    • Rezerv Talep Eğrisi (Rd) : Faiz oranı ile rezerv talebi arasında ters yönlü ilişkiyi gösteren negatif eğimli bir eğridir.
    • Rezerv Arz Eğrisi (Rs) : Faiz oranı ile rezerv arzı arasındaki doğru yönlü ilişkiyi gösteren pozitif eğimli bir eğridir.
    • Rezerv piyasasında denge Rd=Rs noktasında gerçekleşir.
    Faiz oranı (İ)

    Rs

    I



    Rd

    Rezerv Mik. (R)

    Merkez Bankası

    R1 R2
    Açık piyasada menkul kıymet alımı --- Sağa kayar Rezerv arzı artar
    Faiz düşer
    Açık Piyasada menkul kıy. satımı Sola Kayar --- Rezerv arzı azalır
    Faiz Artar
    Reeskont oranı düşerse --- Sağa kayar Rezerv arzı artar
    Faiz düşer
    Reeskont oranı yükselirse Sola Kayar --- Rezerv arzı azalır
    Faiz Artar
    Zorunlu rezerv oranı yükselirse --- Sağa kayar Rezerv talebi artar
    Faiz artar
    Zorunlu rezerv oranı yükselirse --- Sağa kayar Rezerv talebi azalır
    Faiz düşer
    Faiz oranı (İ) Rs1

    Rs2


    İ1

    İ2
    Rd


    R1 R2 Rezerv Mik.
    (R)



    • Para politikasının genel araçları ;
    - Açık piyasa işlemleri , - Reeskont politikası , - Zorunlu Rezerv
    * AÇIK PİYASA İŞLEMLERİ ; günümüz merkez bankacılığı tarafından en yaygın biçimde kullanılan son derece güçlü ve önemli para politikası aracıdır. Merkez bankasının piyasadan alım yapması durumunda rezerv miktarı açık piyasa alım miktarı kadar artar. Merkez bankasının döviz alması yada satmasında amaç piyasanın likiditesini düzenlemek değil de deöviz kuruna müdahale etmekse merkez bankası döviz alım-satım işleriyle aynı anda dengeleyici açık piyasa işlemi yaparak banka rezervlerinin değişmeden kalmasını sağlar. Uygulamada bu işleme sterilizayon yada sterilize edilmiş müdahale denir.
    Açık piyasa işlemlerinin avantajları
    1. Merkez bankası insiyatifinde yürütülmesi
    2. en esnek para politikası aracı olması
    3. açık piyasa işlemleri kolayca tersine çevrilebilir olması
    4. gecikme olmaksızın hemen uygulamaya konabilir olması
    Açık piyasa işlemlerinin dezavantajı ; tüm ekonomiye yansımasının zaman alacağıdır.
    Açık piyasa işlemlerinin Türleri ;
    1. Amaçlar açısından açık piyasa işlemleri :
    • Defansif (savunmaya dönük) açık piyasa işlemleri : merkez bankasının kontrolü dışındaki faktörler nedeni ile parasal tabanda ve banka rezervlerinde meydana gelen değişiklikleri dengelemek amacıyla yürütülen açık piyasa işlemleridir.
    • Dinamik yada değişime dönük açık piyasa işlemleri : Yürütülen para politikasının amaçları çerçevesinde ekonomik faaliyetleri etkileyebilmek için merkez bankasının banka rezervlerini, parasal tabanı ve para arzını değiştirmek amacıyla yürüttüğü açık piyasa işlemleridir.
    2. Yürütülme açısından açık piyasa işlemleri :
    * Kesin alım yada satım işlemleri : merkez bankasının banka rezervlerinde ve parasal büyüklüklerde kalıcı ve uzun dönemli bir değişiklik gerçekleştirmek istediğinde yürüttüğü işlemleridir.
    * Repo ve Ters Repo İşlemleri : Repo, teminat niteliğindeki bir menkul kıymetin belirli bir tarihte belirli bir orandan geri satım vaadiyle alımını ifade eder. Repo işlemlerinin ülkemizde maksimum süresi 91 gündür. Ters Repo ise teminat niteliğindeki bir menkul kıymetin belirli bir tarihte belirli bir orandan geri alım vaadiyle satışını ifade eder.

    REESKONT POLİTİKASI
    • Merkez bankasının reeskont politikası yani bankaların merkez bankasından rezerv borçlanmalarına ilişkin koşullardan en önemlisi, alınan kredilere uygulanan faiz oranı yani reeskont oranıdır.
    • İlke olarak merkez bankasının vereceği krediler bankacılık sisteminin rezerv sisteminin rezerv ihtiyacını karşılamaya dönük olduğu için çok kısa vadelidir.
    • Merkez bankasının reeskont oranı aracılığı ile izlenen para politikasındaki değişikliğin sinyalini vermesi anons etkisi olarak adlandırılır. Anons etkisinin olumsuz etkisini ortadan kaldırmak için M.Friedman tarafından merkez bankasının reeskont kredisi açma faaliyetine son vermesidir. Diğeri ise reeskont oranının bir piyasa faiz oranına bağlanması ve cezai bir ilave faiz uygulanmasıdır.
    • Reeskont politikasının en önemli avantajı merkez bankasının likiditenin son kaynağı olma fonksiyonunu yerine getirmesine olanak tanımasıdır.
    ZORUNLU REZERV POLİTİKASI
    • Para çarpanı aracılığıyla para arzını kontrol etmeye yönelik para politikası aracı niteliğindedir.
    • Merkez bankasının zorunlu rezerv oranını yükseltmesi bankacılık sisteminin kaydi para yaratma kapasitesinde daralmaya ve çarpanın değerinin düşmesine neden olur.
    • Zorunlu rezerv politikasının avantajları ;
    1. Bankaların bilançoları çok kısa sürede uyum gösterir.
    2. tüm kurumları aynı oranda etkiler
    3. zorunlu rezerv oranı değişikliklerine sık sık müdahale edilmemesi ve bu aracın teknik nedenlerle kullanılmaması söz konusu değişiklikleri yorumlamada piyasaları daha rahat karar almaya yönlendirir.
    4. Parasal tabandaki değişiklikleri dengelemek amacıyla da zorunlu rezerv oranı kullanılabilir.
    TÜRKİYEDE PARA POLİTİKASI ARAÇLARININ KULLANIMI
    1970-1987 Dönemi ; Bu dönemin en önemli özelliklerinden biri 1211 sayılı yasada yer almasına karşın ülkede mevcut bir devlet iç borçlanma senetleri piyasasının bulunmaması nedeni ile açık piyasa işlemlerinin yapılmamasıdır. Merkez bankası kamu açıklarını finanse eden bir kurum haline gelmiştir.
    1987-1990 Dönemi ; Zorunlu rezerv sistemi ciddi değişiklikler geçirmiştir. Öncelikle tercihli zorunlu rezerv sistemine son verilerek tüm ticari bankalar aynı zorunlu rezerv uygulamasına tabi tutulmuş ve para miktarını kontrol etmek için kullanılabilir hale gelmiştir.
    1994 Sonrası Dönem ; para politikası ilk ciddi değişikliği 199 yılı sonunda geçirmiştir. Bu tarihte IMF ile yapılan stanby anlaşması çerçevesinde merkez bankası yönlendirilmiş sabit kur (crawlingpeg) sistemi aracılığı ile döviz kuru çapası kullanılmaya başlanılmıştır.

  • ÜNİTE -6: PARA POLİTİKASININ YÜRÜTÜLMESİ
    * Para politikasını amaçları :
    1. Fiyat istikrarı; para politikasının en önemli ve temel amacı niteliğindedir.
    2. Yüksek istihdam; Yüksek istihdam yada aynı anlama gelmek üzere düşük işsizlik oranı para politikasının tartışmalara konu olan amacıdır. Merkez bankaları yüksek istihdam yada düşük işsizlik gibi bir amaca sahip olsalar bile hiçbir zaman sıfır işsizlik oranı sağlamak gibi bir amaçla para politikasını yürütemezler. Bu tür ortamlarda olması istenen “doğal işsizlik oranı” (işgücü arzının işgücü talebine eşit olması)’dır.
    3. İktisadi büyüme, 4. Finanssal piyasalarda büyüme, 5. Faiz oranlarında istikrar,
    6. Döviz kurunda istikrar; Ülkenin para biriminin değerinde meydana gelen dalgalanmalar, dış ticarette, ülkenin rakabet gücünü etkilediği için döviz kurunda istikrarın sağlanması ticari ve finansal nitelikteki faaliyetlerin planlanmasını kolaylaştıracaktır.
    *Hedef kullanma stratejisi ; Para politikası araçlarının amaçlar üzerindeki etkisinin gecikmeyle ortaya çıkması sorununu çözebilmek amacıyla merkez bankaları tarafından kullanılan para politikası stratejisidir.
    PARA POLİTİKASININ YÜRÜTÜLMESİNDE HEDEFLERİN KULLANILMASI
    Ara Hedef ; Merkez bankasının para politikasının amacını belirledikten sonra bu amaç üzerinde direkt olarak etkili olduğunu belirlediği değişkendir.
    Faaliyet Hedefi ; Belirlediği ara hedef üzerinde doğrudan kontrol gücü olmayan merkez bankasının kontrol etmek amacıyla seçtiği ve para politikası araçlarıyla doğrudan etkilenebilecek türdeki değişkenlerdir.
    Ara Hedeflerin Seçiminde Uygulanacak Kriterler; Ölçülebilir, Kontrol edilebilir, belirlenebilir olmalıdır.
    • Ölçülebilirlik ; kısa süre içinde ölçülebilir olması gerekir.
    • Kontrol edilebilirlik ; etkin bir ara hedef merkez bankasının para politikası önlemlerine ilişkin değişiklikler karşısında tepki vermesini gerektirir. MB parasal büyüklükler ve faiz oranları üzerinde yüksek bir etkiye sahiptir.
    • Belirlenebilirlik ; para politikasının amaçları üzerinde ki etkisinin belirlenebilir olması gerekmektedir. Örneğin MB M1 para arzını ara hedef olarak seçmişse parasal tabanı yada banka rezervlerini faaliyet hedefi olarak tercih eder. Ara hedef olarak faiz oranı tercih edilmişse faaliyet hedefinin de buna uygun olarak faiz oranı olması yeğlenmektedir. Örneğin; kısa vadeli faiz oranlarını ara hedef olarak seçmişse faaliyet hedefini gecelik faiz oranı yada repo faiz oranı olarak tercih etmeyi yeğlemektedir.
    UYGUN HEDEF SEÇİMİ
    • Ekonomide yaşanan dengesizliğin kaynağına bağlıdır. Ekonomide ortaya çıkan dengesizlikler 2 gruba ayrılır.
    1. Reel sektördeki dengesizlikler : Ekonomide fiyatların ve üretim düzeyinin belirlendiği reel sektörde yaşanacak bir dengesizliğin 2 nedeni olabilir
    - Toplam talepten kaynaklanan harcama dengesizlikleri
    - Toplam arzdan kaynaklanan arz şokları
    2. Finansal sektörede dengesizlikler ; Ekonomide faiz oranlarının belirlendiği finansal sektörde meydana gelebilecek dengesizliklerinde 2 kaynağı söz konusudur.
    - para talebinden kaynaklanan portföy dengesizlikleri
    - para arzından kaynaklanan para arzı dengesizlikleri.
    • Harcama Dengesizlikleri : Otonom tükerim, yatırım, kamu harcamaları ve net ihracatta meydana gelen artışlar ve azalışlar, otonom vergilerde gerçekleşen düşüşler ve artışlar gibi otonom harcama bileşenlerinde ve para arzında meydana gelen değişmeler talep eğrisinin (AD) beklenmedik şekilde yer değiştirmesine neden olurlar. Bu durumda nihai amacı fiyat istikrarı olan merkez bankasının seçmesi gereken ara ve faaliyet hedefi parasal büyüklükler olmalıdır.
    • Arz Şokları ; Toplam arz eğrisinin beklenmedik şekilde yer değiştirmesidir. Petrol yada diğer enerji kaynaklarının fiyatlarındaki artışlar, tarımsal üretim yetersizlikleri yada verimlilik artışları, yüksek ücret artışları ve azalışlar gibi faktörler toplam arz eğrisini beklenmedik şekilde yer değiştirmesine etki eder. Bu durumda nihai amacı fiyat istikrarı olan MB’nın seçmesi gereken ara ve faaliyet hedefi faiz oranları olmalıdır.
    • Yatırımcıların elde para tutmak yada sermaye kazancı ve kar payı elde edilebilen hisse senedi bulundurmak arasında bir seçim yapabildikleri basit bir modelde söz konusu iki aktif arasındaki beklenmeyen kaymalar portföy dengesizliğine neden olur. Ekonomide portföyden kaynaklanan bir dengesizlik varsa para politikası için ara ve faaliyet hedefi olarak parasal büyüklüklerin kullanımı uygun değildir. Bu durumda nihai amacı fiyat istikrarı olan MB’nın seçmesi gereken ara ve faaliyet hedefi faiz oranları olmalıdır.
    • Para Arzı Dengesizlikleri : Bankaların serbest rezerv bulundurma ve reeskont kredisi kullanma konusunda ki tercihlerinde meydana gelen değişiklikler sonucu yaşanabilir. Bu durumda nihai amacı fiyat istikrarı olan MB’nın seçmesi gereken ara ve faaliyet hedefi parasal büyüklükler yada faiz oranları olabilir.

Yorumlar alınıyor...
Arşiv
Anasayfa Birgo Nedir? Nasıl Birgo'larım? Kullanıcı Sözleşmesi Blog Yardım Bize Ulaşın